Hãy tưởng tượng cơ thể chúng ta như một lực lượng bảo vệ thông minh. Mỗi khi một tác nhân gây bệnh xâm nhập, hệ miễn dịch cần phải học cách nhận diện nó để có thể chống lại. Đó chính là lý do tiêm chủng ra đời — một cách thông minh để "dạy" cơ thể chúng ta cách bảo vệ bản thân, mà không cần phải chịu đựng bệnh tật nặng nề.
Theo thông tin từ VNExpress Sức Khỏe, hiện nay có 6 nhóm vaccine chính, mỗi loại hoạt động theo cách riêng biệt nhưng đều hướng tới một mục tiêu chung: giúp cơ thể chúng ta sẵn sàng chiến đấu.
Vaccine sống giảm độc lực: "Kẻ thù yếu"
Loại vaccine này sử dụng virus hoặc vi khuẩn thực sự, nhưng đã được làm yếu đi nên không thể gây bệnh. Nó giống như huấn luyện quân đội với một đối thủ yếu để chuẩn bị cho trận chiến thực. Phương pháp này tạo đáp ứng miễn dịch rất mạnh, thường chỉ cần một hoặc hai liều. Các vaccine như sởi-quai bị-rubella (MMR), thủy đậu hay sốt vàng đều thuộc nhóm này, nhưng chúng cần được bảo quản lạnh và đôi khi có thể gây tác dụng phụ nhẹ.
Vaccine tiểu đơn vị: "Chỉ cần những mảnh vỡ"
Thay vì sử dụng toàn bộ tác nhân gây bệnh, vaccine loại này chỉ lấy một phần nhỏ — như protein hoặc đường trên bề mặt. Điều này làm cho vaccine an toàn hơn, đặc biệt với những người có hệ miễn dịch suy yếu. Tuy nhiên, nó có thể cần tiêm nhắc lại để duy trì hiệu quả. Nhóm này bao gồm vaccine polysaccharide, vaccine liên hợp và vaccine protein, mỗi loại có ưu điểm riêng.
Vaccine giải độc tố: "Vô hiệu hóa độc chất"
Một số vi khuẩn không gây bệnh trực tiếp mà thông qua độc tố của chúng. Vaccine giải độc tố sử dụng độc tố đã bị bất hoạt để cơ thể học cách chống lại tác hại của nó. Các vaccine bạch hầu, uốn ván và ho gà hoạt động theo cách này. Tuy nhiên, vaccine không ngăn vi khuẩn xâm nhập hoàn toàn, nên chăm sóc vết thương đúng cách vẫn rất quan trọng.
Vaccine vector virus: "Sử dụng kẻ khác để truyền thông điệp"
Loại vaccine này chỉnh sửa gene của một virus an toàn để mang thông tin giúp cơ thể tạo miễn dịch. Vaccine ngừa Ebola và một số vaccine Covid-19 sử dụng công nghệ này, với phản ứng miễn dịch thường rất mạnh.
Vaccine mRNA: "Hướng dẫn từng tế bào"
Đây là công nghệ tương đối mới, nổi bật trong đại dịch Covid-19. Vaccine mRNA cung cấp cho tế bào "bản hướng dẫn" để tự tạo ra protein của virus, từ đó kích hoạt hệ miễn dịch. Vì không chứa virus sống, nó được đánh giá rất an toàn. Hiện các nhà khoa học đang nghiên cứu mRNA cho HIV, ung thư và cúm mùa.
Những công nghệ tương lai
Bên cạnh đó, vaccine DNA và vaccine vector tái tổ hợp đang được phát triển, hứa hẹn tạo ra miễn dịch lâu dài và hiệu quả hơn.
Mỗi loại vaccine là một chiến lược khác nhau để giúp cơ thể chúng ta trở nên mạnh mẽ hơn. Đó là lý do tại sao tiêm chủng vẫn là một trong những thành tựu y học vĩ đại nhất của nhân loại.
