Trên những bãi biển xa xôi của Maluku và Papua, Indonesia, những cộng đồng ngư dân đã giữ gìn một truyền thống đặc biệt suốt nhiều thế kỷ. Gọi là Sasi Laut, phương pháp này tạm dừng hoạt động đánh cá trong 6 đến 12 tháng để cho các loài sinh vật biển cố định như trepang và hến có thời gian phục hồi và sinh sôi nảy nở.
Điều thú vị là, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Marine Policy vừa chỉ ra rằng phương pháp quản lý biển truyền thống này hoàn toàn phù hợp với Lộ trình Kinh tế Xanh của Indonesia năm 2023 — kế hoạch quốc gia nhằm phát triển khu vực hàng hải mạnh mẽ hơn trong khi vẫn giữ gìn sức khỏe của đại dương.
Không chỉ là bảo vệ tài nguyên
Theo tiến sĩ Arnoldus Ananta từ Đại học James Cook (Úc) — tác giả chính của nghiên cứu — Sasi Laut không đơn thuần là một công cụ bảo tồn. Đây là một hệ thống quản trị mạnh mẽ, nơi mọi quyết định về thời gian đóng cửa khu vực, loài nào cần bảo vệ, và cách thức khai thác được cộng đồng địa phương thảo luận và quyết định chung.
"Sự kiểm soát tập thể này tạo ra một rào cản bảo vệ chống lại các rủi ro của tư nhân hóa và công nghiệp hóa," tiến sĩ Ananta chia sẻ. Nói cách khác, khi các công ty đánh cá lớn hoặc nhà đầu tư du lịch muốn khai thác tài nguyên biển, họ sẽ gặp phải một cộng đồng có quyền pháp lý rõ ràng — không có "cửa hở" để bị lợi dụng.
Cần sự công nhận chính thức
Tuy nhiên, để thực sự phát huy hiệu quả, Sasi Laut cần được công nhận chính thức. May mắn thay, Hiến pháp năm 1945 của Indonesia và Luật Làng năm 2014 đã cung cấp nền tảng pháp lý cho điều này. Luật Thủy sản năm 2024 còn nhấn mạnh vai trò của các cộng đồng bản địa trong bảo tồn — một "công cụ quan trọng" để tích hợp hoạt động bảo vệ.
Bước tiếp theo cần thiết nhất là các chính quyền tỉnh phải ban hành các quy định địa phương, chính thức ghi nhận ranh giới Sasi Laut vào bản đồ quy hoạch ven biển. Điều này sẽ cho phép các cộng đồng thực hành Sasi có quyền pháp lý để loại trừ các tác nhân bên ngoài và tiếp cận quỹ làng để tuần tra.
Hỗ trợ thực tế cho ngư dân
Các tác giả cũng cảnh báo một vấn đề thực tế: những đợt đóng cửa khu vực có thể gây mất thu nhập ngắn hạn cho ngư dân. Do đó, các chính sách phát triển hàng hải cần bao gồm các khoản hỗ trợ nhỏ lẻ có mục tiêu để giúp ngư dân vượt qua giai đoạn phục hồi tài nguyên.
Câu chuyện của Sasi Laut không chỉ là về bảo vệ biển — nó là về việc kết hợp trí tuệ cổ xưa với nhu cầu phát triển hiện đại. Khi các cộng đồng địa phương được trao quyền và công nhận, cả kinh tế lẫn thiên nhiên đều có cơ hội thực sự phát triển bền vững.
Bài viết dựa trên thông tin từ Mongabay
Bình Luận