Hình ảnh từ kính thiên văn James Webb vừa mới tiết lộ một điều không ngờ: ở một tinh vân cách chúng ta 3.400 năm ánh sáng, có những mảng "băng khô" — tức là carbon dioxide đông đặc. Đó là lần đầu tiên trong lịch sử khoa học, nhà thiên văn học phát hiện loại băng này trong một tinh vân hành tinh!
Khám phá thú vị này được công bố vào cuối tháng 2 năm 2026 bởi một nhóm các nhà khoa học quốc tế do Charmi Bhatt từ Đại học Western Ontario (Canada) dẫn đầu, theo báo cáo từ Phys.org.
Tinh vân bướm kỳ lạ
Tinh vân được gọi là NGC 6302, hay còn được biết đến với cái tên thơ mộng là "Tinh vân Bướm" hoặc "Tinh vân Con Bọ". Nó nằm trong chòm sao Bọ Cạp, và có kích thước khổng lồ — bán kính ít nhất 1,5 năm ánh sáng. Cái gì làm cho nó đặc biệt là cấu trúc hai cánh đối xứng của nó, được tách biệt bởi một vòng tròn bụi dày đặc.
Các quan sát trước đây đã phát hiện ra rằng NGC 6302 chứa những phân tử hóa học phức tạp — như methyl cation (CH₃⁺), một chất quan trọng trong hóa học hữu cơ, và những hydrocarbon thơm polycyclic (PAHs). Những phát hiện này gợi ý rằng tinh vân này là một "phòng thí nghiệm hóa học" tuyệt vời để hiểu về các quá trình hóa học kỳ lạ trong vũ trụ.
Công cụ quan sát tuyệt vời
Để khám phá sâu hơn, các nhà khoa học đã sử dụng Kính thiên văn James Webb — đặc biệt là công cụ Infrared Spectrometer (MIRI) của nó. Công cụ này có khả năng "nhìn thấy" các tín hiệu hồng ngoại tinh tế mà các kính thiên văn thông thường không thể phát hiện.
Khi quan sát dải tần số từ 14,8 đến 15,2 micromet, các nhà khoa học phát hiện ra những dấu hiệu rõ ràng của carbon dioxide khí. Nhưng điều thực sự kỳ diệu là khi họ phát hiện ra hai "chữ ký" đặc trưng của băng khô — những vùng hấp thụ ánh sáng ở khoảng 14,9-15,15 micromet và 15,2-15,3 micromet — nằm trong vòng bụi dày đặc của tinh vân.
Một bí ẩn lớn
Phát hiện này thật sự bất ngờ vì tinh vân hành tinh thường là những nơi "thù địch" với các phân tử tinh tế và băng. Chúng bị tia tử ngoại mạnh từ ngôi sao trung tâm chiếu thẳng vào, điều này thường phá hủy các chất dễ bay hơi như băng khô. Tuy nhiên, ở NGC 6302, những điều kiện bất thường này lại cho phép băng carbon dioxide tồn tại được.
Điều còn thú vị hơn là tỷ lệ giữa carbon dioxide khí và đông đặc ở đây khác hẳn so với những nơi khác trong vũ trụ, như các ngôi sao trẻ mới hình thành. Điều này cho thấy có những cơ chế hình thành hoặc xử lý băng riêng biệt trong các tinh vân hành tinh.
Những câu hỏi mới chờ trả lời
Khám phá này mở ra một loạt câu hỏi hấp dẫn: Liệu hóa học băng có phổ biến trong các tinh vân hành tinh không? Làm thế nào mà những điều kiện khắc nghiệt này lại cho phép những chất tinh tế như vậy tồn tại?
Các nhà khoa học nhận định rằng cần có những quan sát chi tiết hơn nữa để hiểu rõ các đường dẫn hóa học, cấu trúc nhiệt độ, và cách các băng được xử lý trong những tinh vân này. Mỗi câu trả lời sẽ giúp chúng ta hiểu thêm về cuộc sống của các ngôi sao và sự phát triển của vũ trụ — một hành trình khám phá vô tận mà mỗi ngày đều mang lại những điều kỳ diệu mới!
Bình Luận