Hôm 25/3 vừa rồi, tại Hà Nội, Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 đã mở ra một cuộc đối thoại sôi nổi về tương lai. Chủ đề không phải là những con đường cũ, mà là sự chuyển biến lớn: từ mô hình tăng trưởng dựa trên lao động rẻ sang một nền kinh tế được vận hành bởi dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Khi mô hình cũ không còn đủ
Trong những thập kỷ qua, Việt Nam đã phát triển nhờ vào ba "bánh xe": lực lượng lao động dồi dào, vốn đầu tư tích lũy, và sự hội nhập sâu vào thương mại toàn cầu. Nhưng như mọi con đường, nó cũng có điểm cuối. Khi các quốc gia khác cũng tìm được lao động rẻ, khi hiệu quả sử dụng vốn khó cải thiện hơn nữa, thì cạnh tranh bắt đầu dịch chuyển sang một sân chơi khác: công nghệ, sáng tạo, và năng suất lao động.
Đó là lý do tại sao các chuyên gia tại diễn đàn lại nhấn mạnh: Việt Nam cần một động lực mới.
Dữ liệu là "nguyên liệu vàng", AI là "động cơ"
Ông Nguyễn Trung Chính, lãnh đạo Tập đoàn Công nghệ CMC, đã đưa ra một so sánh rất dễ hiểu. Nếu dữ liệu là nguyên liệu đầu vào của nền kinh tế số, thì AI chính là động cơ tạo ra giá trị từ nguyên liệu ấy.
Hãy tưởng tượng: mỗi ngày, Việt Nam tạo ra hàng tỷ điểm dữ liệu từ các giao dịch, các tương tác trực tuyến, các hoạt động sản xuất. Nhưng nếu không có AI để "đọc" và "hiểu" những dữ liệu này, chúng chỉ là những con số vô nghĩa. Khi AI bước vào, những con số ấy bất ngờ nói chuyện được — chúng cho ta thấy xu hướng, cơ hội, và cách làm việc thông minh hơn.
Ba cách để tạo bứt phá
Theo tham luận tại diễn đàn, kinh tế dữ liệu và AI có thể tạo bứt phá qua ba con đường:
Thứ nhất, nâng cao năng suất lao động trên diện rộng — công nhân làm việc với sự hỗ trợ của AI sẽ hiệu quả hơn, an toàn hơn, và sáng tạo hơn.
Thứ hai, mở ra các ngành kinh tế hoàn toàn mới, chẳng hạn như "Dữ liệu như một dịch vụ" hay "AI như một dịch vụ" — những ngành mà Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành người dẫn đầu.
Thứ ba, tái cấu trúc các ngành hiện hữu — sản xuất, tài chính, y tế, logistics, nông nghiệp — để chúng hoạt động thông minh hơn, chính xác hơn, và hiệu quả hơn.
Khung chiến lược AI-X: Tham vọng lớn
Điểm nhấn của buổi diễn đàn là đề xuất Khung chiến lược chuyển đổi AI Quốc gia (AI-X). Đây không phải chỉ là một chính sách riêng lẻ, mà là một lộ trình tổng thể gồm 8 trụ cột, 12 chương trình, và 50 hành động chiến lược.
Mục tiêu? Đưa Việt Nam trở thành một nền kinh tế AI hàng đầu khu vực, với mục tiêu đóng góp từ 150 đến 250 tỷ USD vào nền kinh tế Việt Nam đến năm 2045.
Những bước đầu tiên
Để điều này thành hiện thực, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế. Hiện nay, dữ liệu vẫn chưa được nhìn nhận đầy đủ như một loại tài sản. Chúng ta cần các quy định rõ ràng về định giá dữ liệu, quyền sở hữu, quyền sử dụng, và cách bảo vệ tài sản số của doanh nghiệp.
Đó là những bước đầu tiên để biến tầm nhìn thành hiện thực — một Việt Nam không chỉ là nhà máy của thế giới, mà là một nền kinh tế sáng tạo, thông minh, và phát triển bền vững.
Bình Luận