Hôm 13/3, tại một hội thảo về nhân lực cho đường sắt và giao thông thông minh ở TP HCM, một ý tưởng thú vị được đưa ra: metro không chỉ là phương tiện chở khách, mà có thể trở thành "xương sống" của một hệ sinh thái công nghệ toàn quốc.
Ông Phan Thanh Sơn, Giám đốc Chiến lược Đường sắt tại FPT, nhấn mạnh rằng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi cách chúng ta quy hoạch, thiết kế, quản lý và vận hành các tuyến metro đô thị.
Cơ hội vàng để "bắt kịp" công nghệ
Theo báo cáo từ VNExpress Khoa Học, FPT nhận định Việt Nam đang ở một ngã rẽ quan trọng. Chúng ta không chỉ có cơ hội xây dựng các tuyến metro mới, mà còn có thể phát triển năng lực công nghệ riêng cho ngành đường sắt đô thị — thay vì cứ phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài.
Bí quyết là gì? Kết hợp khéo léo giữa đầu tư hạ tầng, chiến lược dữ liệu, hệ sinh thái doanh nghiệp và đào tạo nhân lực. Nếu làm tốt, Việt Nam thậm chí có thể rút ngắn quá trình tiếp cận công nghệ và hướng tới xuất khẩu các giải pháp giao thông thông minh trong tương lai.
Metro không chỉ là chở khách
FPT đề xuất một cách nhìn khác về giá trị của metro. Ngoài khả năng vận chuyển hành khách, hệ thống này có thể:
- Dự báo nhu cầu đi lại của người dân để tối ưu hóa lịch trình tàu
- Đảm bảo an toàn công cộng thông qua giám sát và phân tích dữ liệu thực thời
- Tổ chức lại không gian đô thị xung quanh các ga tàu
- Phát triển dịch vụ mới liên kết với ga tàu, hành trình và các điểm kết nối đa phương thức
Nói cách khác, metro có thể trở thành trái tim của một đô thị thông minh.
Những định hướng cụ thể
FPT đề xuất ba hướng phát triển chính:
Thứ nhất, xây dựng hệ thống metro dựa trên nền tảng dữ liệu và AI từ khâu quy hoạch cho đến vận hành, đồng thời coi dữ liệu hạ tầng giao thông là tài sản chiến lược của đất nước.
Thứ hai, gắn quá trình triển khai dự án metro với lộ trình làm chủ công nghệ ngành đường sắt. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc hay các nước khác cho thấy: tiếp nhận và phát triển các công nghệ cốt lõi là cách để giảm phụ thuộc nước ngoài.
Thứ ba, hình thành hệ sinh thái công nghệ đường sắt, nơi các doanh nghiệp công nghệ trong nước đóng vai trò trung tâm, kết nối các nguồn lực đầu tư và nghiên cứu.
Nhân lực — mấu chốt thành công
Để thành công, Việt Nam cần phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực giao thông thông minh. FPT gợi ý mô hình 5P (công khai - tư nhân - chuyên gia - người dân - cộng đồng), nơi Nhà nước, doanh nghiệp, trường học, viện nghiên cứu và xã hội cùng tay để đào tạo kỹ sư và chuyên gia cho kỷ nguyên AI.
Sài Gòn bắt tay vào việc
Theo ông Nguyễn Duy Thạch, Giám đốc Ban Chuẩn bị đầu tư của Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP HCM, thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mạng lưới metro với quy mô lớn. Theo quy hoạch, hệ thống sẽ có tổng chiều dài 1.024 km với 27 tuyến, kết nối TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.
Khi hoàn thành, metro sẽ trở thành "xương sống" của mạng lưới vận tải công cộng, kết nối xe buýt, BRT và các phương tiện di chuyển cá nhân.
Hướng tới tương lai
Những đề xuất này mở ra một con đường mới: không chỉ xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, mà còn xây dựng năng lực công nghệ nội sinh của đất nước. Nếu Việt Nam nắm bắt cơ hội này, metro không chỉ sẽ giải quyết bài toán tắc đường, mà còn trở thành nền tảng cho sự phát triển của một nền kinh tế số, thông minh và bền vững.
Bài viết được tổng hợp từ báo cáo của VNExpress Khoa Học
Bình Luận