Đại dương bao phủ hơn 70% bề mặt Trái Đất, nhưng gần một nửa trong số đó — vùng biển cả nằm ngoài quyền tài phán của bất kỳ quốc gia nào — từ trước đến nay gần như không có luật bảo vệ. Cho đến bây giờ.
20 Năm Đàm Phán, Một Hiệp Ước Lịch Sử
Ngày 17 tháng 1 năm 2026, Hiệp ước về Đa dạng Sinh học trên Biển cả (BBNJ — Biodiversity Beyond National Jurisdiction) chính thức có hiệu lực, sau khi đạt mốc 60 quốc gia phê chuẩn vào tháng 9 năm 2025. Đây là kết quả của gần 20 năm đàm phán căng thẳng và là một trong những thành tựu ngoại giao môi trường quan trọng nhất trong thập kỷ qua.
Hiệp ước này lần đầu tiên tạo ra khung pháp lý chuyên biệt để bảo vệ đa dạng sinh học trên vùng biển quốc tế — nơi chiếm gần 50% diện tích bề mặt hành tinh và chứa đựng hệ sinh thái phong phú nhưng vô cùng dễ bị tổn thương.
Những Công Cụ Bảo Vệ Mới
Hiệp ước mang đến những công cụ pháp lý chưa từng có:
Khu bảo tồn biển trên biển cả — Lần đầu tiên, cộng đồng quốc tế có cơ sở pháp lý để thiết lập các khu bảo tồn biển (MPA) trên vùng biển cả, bảo vệ các hệ sinh thái dễ bị tổn thương như rạn san hô nước sâu, núi ngầm, và lỗ thủy nhiệt.
Đánh giá tác động môi trường — Các hoạt động có thể ảnh hưởng đến đa dạng sinh học biển cả giờ đây phải trải qua đánh giá tác động môi trường nghiêm ngặt trước khi được phép tiến hành.
Chia sẻ lợi ích công bằng — Nguồn gen biển — đang ngày càng có giá trị cho ngành dược phẩm và công nghệ sinh học — sẽ được chia sẻ lợi ích một cách công bằng giữa các quốc gia, không chỉ dành cho những nước giàu có công nghệ khai thác.
Tại Sao Điều Này Quan Trọng?
Vùng biển cả là nơi sinh sống của vô số loài sinh vật, nhiều loài chưa được khoa học biết đến. Đây cũng là nơi điều hòa khí hậu toàn cầu, hấp thụ carbon dioxide, và tạo ra oxy cho hành tinh. Tuy nhiên, đánh bắt quá mức, ô nhiễm nhựa, khai thác khoáng sản đáy biển, và biến đổi khí hậu đang đe dọa nghiêm trọng hệ sinh thái này.
Hiệp ước BBNJ sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đạt mục tiêu bảo vệ 30% đại dương vào năm 2030 — một cam kết mà cộng đồng quốc tế đã đề ra.
Hành Trình Phía Trước
Trong vòng 120 ngày sau khi có hiệu lực, Hội nghị các Bên (CoP) đầu tiên sẽ được triệu tập để bắt đầu xây dựng các quy định chi tiết. Con đường từ hiệp ước trên giấy đến hành động thực tế vẫn còn dài, nhưng bước đầu tiên — và quan trọng nhất — đã được thực hiện.
Đại dương cuối cùng cũng có luật bảo vệ xứng đáng.
Bình Luận