Khi những hình ảnh vệ tinh nhìn xuống, rừng mưa ở phía đông bắc Gabon trông như một tấm thảm xanh nguyên sơ, chưa bao giờ bị con người chạm tới. Nhưng ở dưới những tán lá dày đặc, cộng đồng làng Massaha biết rõ rằng sự thật phức tạp hơn nhiều.
Bản đồ từ lòng rừng
Những người dân Massaha đã sống, làm nương, săn bắn và câu cá trong khu rừng gọi là "Ibola Dja Bana Ba Massaha" — tức "kho báu của tất cả con em Massaha" — trong nhiều thế hệ. Dưới những tán cây ấy nằm những hồ nước linh thiêng, những bãi đất từng là nhà cửa của tổ tiên. Nhưng khi nhìn vào các bản đồ chính thức của thế giới, rừng này lại trông như hoàn toàn trống rỗng — chỉ là một phần của "rừng nguyên sơ" chưa bị tác động.
Sự khác biệt này không phải là sơ sót bình thường. Các nhà lập bản đồ thời thuộc địa chỉ quan tâm đến những con đường, đường sắt và tài nguyên khai thác — không phải những làng nhỏ nằm sâu trong rừng. Và những bản đồ bảo tồn toàn cầu ngày nay vô tình thừa hưởng những "điểm mù" đó.
Để thay đổi tình cảnh, người dân Massaha quyết định tự lấy bút vẽ lên bản đồ của mình.
Công nghệ gặp gỡ trí tuệ truyền thống
Sử dụng các công cụ bản đồ tham gia cộng đồng, những người dân Massaha tập hợp lại. Họ chiếu các hình ảnh vệ tinh lên tường, rồi những người già trong làng bắt đầu kể chuyện — chỉ ra những ngôi làng cũ, những nơi linh thiêng, những điểm câu cá mà họ nhớ từ những câu chuyện của cha ông. Sau đó, các thành viên cộng đồng mang theo thiết bị GPS đi bộ qua rừng để xác nhận lại những vị trí này.
Kết quả là một bản đồ sống động, ghi lại lãnh thổ tổ tiên rộng khoảng 11.800 héc-ta. Và điều đáng ngạc nhiên là: các bản đồ từ thời kỳ thuộc địa (1897-1960s) chỉ ghi nhận vài ngôi làng trong khu vực này, nhưng bản đồ của Massaha lại tìm thấy mười lăm ngôi làng tổ tiên. Những hồ nước linh thiêng, những khu rừng quan trọng cho động vật hoang dã — tất cả đều không xuất hiện trên bất kỳ bản đồ chính thức nào trước đó.
Khi bản đồ trở thành vũ khí hòa bình
Nhưng công việc vẽ bản đồ này không chỉ là một bài tập học thuật. Nó trở thành công cụ để bảo vệ. Massaha sử dụng những bằng chứng này để chứng minh rằng họ đã sống trên vùng đất này hàng thế hệ, và rằng rừng này không nên nằm trong vùng khai thác gỗ công nghiệp. Những bản đồ mà họ tự vẽ nói lên một câu chuyện mà vệ tinh và các bản đồ toàn cầu không thể nói được.
Kết quả là chính phủ đã can thiệp, dừng hoạt động khai thác gỗ và mở cuộc thảo luận về việc bảo vệ chính thức khu rừng này.
Câu chuyện của Massaha cho chúng ta thấy: khi cộng đồng địa phương được lắng nghe, khi trí tuệ truyền thống gặp gỡ công nghệ hiện đại, và khi bản đồ được vẽ bằng tình yêu chứ không chỉ là dữ liệu — rừng và con người đều có cơ hội sống sót.
(Nguồn: Mongabay)
Bình Luận