Năm 2021, khi A.K.M. Fazlul Haque nhận được tin chính phủ công nhận hai vùng đất ngập nước Bharardaho Beel và Patuakamri Beel là Khu bảo tồn đa dạng sinh học đặc biệt, ông mỉm cười nhẹ. Đó không chỉ là nụ cười của sự nhẹ nhõm — đó là nụ cười của một người đã chiến đấu hàng năm trời để mang sự sống trở lại những miếng đất đã bị lãng quên.
Từ ruộng cỏ cằn cỗi đến thiên đường chim nước
Ở vùng hạn hán phía bắc Bangladesh, hai beel này từng là trái tim của Badarganj — nơi cá bơi lội, tôm cua chốn, và người dân địa phương kiếm sống từ những vùng nước mát mẻ. Nhưng rồi chúng biến mất. Suốt 50 năm, những người chiếm đóng bất hợp pháp đã biến hai beel thành ruộng cây trồng, lấp đầy chúng bằng bùn và rác thải.
Khi Fazlul, một kỹ sư cấp cao tại cơ quan phát triển đa mục đích Barind (BMDA), quay trở lại quê hương năm 2021, ông quyết định làm điều gì đó. Ông dẫn đầu cuộc khai quật Bharardaho Beel rộng 4,7 hecta, sau đó là Patuakamri Beel 4,5 hecta.
Công việc không dễ dàng. Những người chiếm đóng bất hợp pháp đã tấn công Fazlul, thậm chí phá hủy máy ảnh chuyên nghiệp của ông. Nhưng ông không từ bỏ.
Một vụ khai quật đầy ngoặc gai
Điều gì khiến hai beel biến mất? Một phần lỗi chính là chính phủ. Giữa năm 2014 và 2019, Tổng công ty Phát triển Nông nghiệp Bangladesh (BADC) đã làm điều khó tin — họ chuyển hướng sông Goddangi qua giữa Bharardaho Beel thay vì nạo vét nó ở lòng sông cũ. Đất khai quật được đổ vào beel, lấp đầy nó hoàn toàn.
Nhưng lịch sử của hai beel này sâu xa hơn thế. Hàng trăm năm trước, chúng sinh ra từ một dòng sông mạnh mẽ gọi là "daho" — một phần sâu và xoáy nước ở nơi hai con sông Chikli và Goddangi gặp nhau. Khi Chikli thay đổi hướng chảy, "daho" này lại thành beel, rồi tách thành hai phần.
Cộng đồng Hindu Jugi từng sống quanh những vùng nước này, kiếm sống bằng cách hái trai và sản xuất vôi từ vỏ sò. Đó là một cuộc sống bền vững, gắn liền với tự nhiên.
Hy vọng mới cho vùng khô hạn
Hôm nay, Bharardaho và Patuakamri lại chứa đầy nước. Hàng trăm con chim nước — cả những loài di cư lẫn cư trú — đã trở lại. Cá cua tôm bơi lội. Đất ngập nước này lại là nhà của sự sống.
Công việc của Fazlul có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Theo một nghiên cứu năm 2022, vùng tây bắc Bangladesh đã mất hơn 57% diện tích đất ngập nước trong vòng 30 năm (từ 1989 đến 2020). Bảo vệ những vùng đất ngập nước không chỉ là bảo vệ động vật hoang dã — nó là bảo vệ an ninh lương thực quốc gia, như Giáo sư Md Shafiqul Bari từ Đại học Khoa học và Công nghệ Hajee Mohammad Danesh nhấn mạnh.
Câu chuyện của Fazlul là minh chứng rằng bảo vệ môi trường là một cuộc chiến liên tục. Nhưng khi chúng ta nhìn thấy chim bay trở lại, nước lại tràn đầy, và đất đai sống lại — chúng ta biết rằng mọi nỗ lực đều đáng giá.
Bài viết dựa trên báo cáo từ Mongabay
Bình Luận