Trên hơn năm trăm cây số bờ biển trải dài giữa vịnh Gökova và Cape Gelidonya, sự im lặng của mặt nước đã dần thay đổi. Những con tàu đánh bắt trái phép từng tràn ngập vùng này hiện nay chỉ còn lại những chú cá heo bơi lội tự do dưới làn sóng Địa Trung Hải xanh biếc.
Sự hồi sinh này không đến từ mệnh lệnh hà khắc hay thiết bị giám sát đắt tiền, mà xuất phát từ lòng yêu nghề của chính người dân sống quanh vịnh biển. Nhóm bảo tồn dẫn đầu bởi ông Zafer Kızılkaya đã nhận được khoản tài trợ 3 triệu đô la Anh từ Quỹ Arcadia để hiện thực hóa giấc mơ đó vào năm 2019.
Mục tiêu đặt ra rất đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên trì: trao quyền cho cộng đồng địa phương tái tạo hệ sinh thái biển, thay vì bảo vệ chúng bằng cách ngăn cấm một chiều. Kết quả là giữa năm 2019 đến cuối năm 2023, nhóm đã thiết lập hoặc mở rộng thêm 18 vùng không đánh bắt cá mới dọc theo tuyến đường này.
Một thách thức lớn nhất nằm ở việc kết nối các khu bảo tồn rời rạc trước đây vào một mạng lưới liên hoàn. Cá và động vật có vú biển cần di chuyển giữa các "ốc đảo" an toàn để sinh sản, trong khi các loài săn mồi vẫn tìm cách truy đuổi qua vùng nước chưa được kiểm soát.
Giải pháp đến từ việc đào tạo ngư dân địa phương trở thành những người bảo vệ bờ ("vệ sĩ biển"). Những người này hiểu rõ từng góc ngách của vịnh mình hơn cả lực lượng hải quan, vốn đang quá bận rộn giải quyết các vấn đề an ninh khác như di cư hay buôn lậu.
Theo số liệu thống kê mới nhất, tỷ lệ đánh bắt cá phi pháp tại khu vực đã giảm xuống khoảng 80% chỉ sau vài năm thực hiện chính sách này. Sự thay đổi rõ rệt nhất không phải là biển báo cấm đi vào mà là sự quay trở lại của các loài sinh vật quý hiếm như rùa biển và hải cẩu tuần lộc Địa Trung Hải – một trong những loài sắp tuyệt chủng.
Hiện có hơn 30 cá thể hải cồi đang ổn định tại đây, cùng đàn cá mập cát bơi lội tự do giữa lòng hồ. Sự xuất hiện này khẳng định sức sống của hệ sinh thái dưới đáy nước khi được phép phục hồi mà không bị can thiệp quá mức từ bên ngoài.
Du lịch tham quan cũng bắt đầu phát triển nhưng theo hướng bền vững hơn trước. Các tàu thuyền chở khách giảm tốc độ và giữ khoảng cách an toàn để ngắm nhìn cảnh sắc thay vì khai thác tài nguyên, giúp kinh tế địa phương duy trì nguồn thu ổn định mà không gây tổn hại cho môi trường sống tự nhiên của động vật biển.
Điều đáng nói là ngư dân tuân thủ quy tắc cũng đã nhận thấy lợi ích trực tiếp từ khu bảo vệ. Lượng hải sản họ bắt được tại vùng nước xung quanh các điểm cấm đánh tăng lên rõ rệt, giúp xóa bỏ tâm lý e ngại ban đầu về việc hạn chế khai thác cá của cộng đồng người chài.
Câu chuyện thành công này không chỉ dừng lại ở con số 80% hay tỷ lệ sinh vật quay trở lại. Nó mang đến một hình ảnh cụ thể: những vùng biển xanh thẫm tại Thổ Nhĩ Kỳ đang chứng minh rằng, khi quyền tự quản được trao đúng chỗ cho cộng đồng địa phương thì việc bảo vệ môi trường sẽ trở thành hành động cần thiết chứ không phải gánh nặng vô nghĩa.
Bình Luận