Thay vì dùng máy móc khai thác nặng nề, các nhà khoa học ở Áo lại tìm đến một giải pháp tự nhiên: để nấm "khai thác" những khoáng sản quý hiếm từ chất thải công nghiệp. Ý tưởng này nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng lại mang lại hy vọng lớn lao cho tương lai của ngành công nghiệp.
Vấn đề của những "khoáng sản tới hạn"
Ngày nay, chúng ta nghe nói rất nhiều về những khoáng sản quý hiếm và các yếu tố tới hạn như niken hay gali. Những chất này là xương sống của công nghệ hiện đại — từ pin xe điện bền bỉ, các trung tâm dữ liệu AI cho đến tàu vũ trụ. Vấn đề là, hầu hết những khoáng sản này được khai thác qua các hoạt động khai mỏ truyền thống, tốn kém năng lượng và gây ô nhiễm môi trường.
Điều thú vị là các khoáng sản quý hiếm này thực ra không hiếm gặp — chúng tồn tại khắp nơi, chỉ ở nồng độ rất thấp. Chính vì vậy, việc khai thác chúng bằng cách đào bới đất đá trở nên không hiệu quả.
Nấm — "thợ khai thác" tự nhiên
Nhóm nhà khoa học từ Đại học Vienna — Alexander Bismarck và Michael Jones — đã phát triển một khái niệm gọi là "Mycomining" (khai thác bằng nấm). Ý tưởng của họ khá đơn giản nhưng thông minh: tận dụng khả năng đặc biệt của nấm để phát triển trong các khu vực bị ô nhiễm, từ đó hấp thụ các khoáng sản quý hiếm từ chất thải công nghiệp như cát thải khai mỏ hay tro than.
"Chúng ta hoàn toàn có thể thực hiện điều này trên những diện tích rộng lớn và dễ dàng thu hoạch nấm bằng các máy móc nông nghiệp hiện có," Jones chia sẻ với BBC.
Phía dưới những chiếc nấm bình thường mà chúng ta thấy trong rừng là một mạng lưới các sợi mỏng gọi là mycelia. Những sợi này chiếm hơn 95% tổng khối lượng sinh học của nấm, xâm nhập vào mọi khe cách và hấp thụ các chất dinh dưỡng mà nấm và các loại cây xung quanh cần thiết.
Nhưng khả năng của mycelia không dừng lại ở đó. Các nghiên cứu trước đây đã chứng minh rằng nấm có thể hấp thụ bức xạ hạt nhân, những kim loại nặng độc hại như chì và thủy ngân, và cả những khoáng sản quý hiếm dùng để sản xuất điện thoại thông minh.
Phương pháp này hiệu quả đến mức nào?
Bismarck và Jones thừa nhận rằng nồng độ khoáng sản trong nấm sẽ thấp — có thể chỉ bằng một phần mười so với việc hòa tan chất thải điện tử. Tuy nhiên, ưu điểm là nấm không cần nguồn năng lượng khổng lồ như những phương pháp khác, và chúng có thể được trồng trong những khu vực bị ô nhiễm — nơi thậm chí còn nguy hiểm cho con người làm việc.
Hiện nay, công nghệ này cũng đang được Đại học Arizona nghiên cứu riêng biệt. Giáo sư Oona Snoeyenbos-West dự định khởi động một startup để tìm kiếm những loài nấm đang phát triển tự nhiên trong các khu vực bị ô nhiễm, nhằm mục đích phục hồi môi trường và khai thác lại những khoáng sản tới hạn.
Tương lai tươi sáng
Những công ty khai thác lớn như DRD Gold (công ty con của tập đoàn Sibanye-Stillwater ở Nam Phi) đã chứng minh rằng việc tái chế chất thải khai mỏ không chỉ khả thi mà còn có lợi. Năm tài chính vừa qua, họ sản xuất 160.000 ounce vàng hoàn toàn từ việc xử lý lại chất thải khai mỏ, đồng thời phục hồi môi trường — phần lớn năng lượng dùng cho quá trình này đến từ pin mặt trời.
Với phương pháp "khai thác nấm", chúng ta không chỉ giải quyết được vấn đề chất thải mà còn tìm thấy những tài nguyên quý giá. Đó là một chiến thắng kép cho cả nền kinh tế và hành tinh của chúng ta.
Bài viết được chuyển ngữ từ Good News Network
