Hình dung một vật thể nhỏ bé lơ lửng trong không gian, bị Mặt Trời nung nóng tới mức các lớp băng cổ xưa bốc hơi thành những tia khí mạnh mẽ. Những tia khí ấy không chỉ bay ra ngoài — chúng còn tác động trực tiếp lên cách sao chổi quay, khiến nó từ từ chậm lại, rồi bất ngờ đảo chiều. Đó chính là câu chuyện đáng kinh ngạc mà kính Hubble vừa phát hiện.
Các nhà thiên văn sử dụng kính Hubble của NASA đã tìm thấy bằng chứng rằng sao chổi 41P/Tuttle-Giacobini-Kresák (gọi tắt là 41P) đã làm chậm tốc độ quay, rồi hoàn toàn đảo ngược chiều quay của nó. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, các nhà khoa học phát hiện một sao chổi thực hiện "cú xoay 180 độ" như vậy.
Một hành trình từ Kuiper Belt
Sao chổi 41P này có nguồn gốc từ Kuiper Belt — vùng đầy những vật thể lạnh giá ở ngoài rìa hệ Mặt Trời. Sức hấp dẫn khổng lồ của sao Mộc đã "ném" nó vào quỹ đạo hiện tại, khiến nó ghé thăm vùng trong hệ Mặt Trời mỗi 5,4 năm.
Sau khi sao chổi này bay gần Mặt Trời vào năm 2017, điều bất ngờ xảy ra. Vào tháng 3 năm 2017, kính Discovery Channel tại Đài thiên văn Lowell ở Arizona quan sát thấy nó quay với tốc độ nhất định. Nhưng chỉ hai tháng sau, dữ liệu từ Đài quan sát Neil Gehrels Swift của NASA vào tháng 5 năm 2017 cho thấy sao chổi này đã quay ba lần chậm hơn.
Nhưng điều thực sự kỳ lạ còn phía trước.
Cú "xoay tròn" không tưởng
Vào tháng 12 năm 2017, kính Hubble lại quan sát sao chổi này — và phát hiện nó quay nhanh trở lại, với chu kỳ khoảng 14 giờ, thay vì 46 đến 60 giờ như Swift đo được. Nghĩa là, sao chổi này không chỉ chậm lại, mà còn đảo chiều hoàn toàn!
Giải thích đơn giản nhất, theo các nhà khoa học, là những tia khí phun ra từ bề mặt sao chổi đã hoạt động như những "động cơ nhỏ". Khi sao chổi quay chậm dần, các tia khí này tiếp tục tác động, cuối cùng buộc nó phải quay theo hướng ngược lại — giống như khi bạn đẩy một chiếc xích đu đang quay theo một hướng, nó sẽ chậm lại rồi quay ngược chiều.
Một vật thể nhỏ bé nhưng "nóng tính"
Kính Hubble cũng đo được kích thước hạt nhân của sao chổi này: chỉ khoảng 0,6 dặm (gần 1 km) — nhỏ bé như ba lần chiều cao của Tháp Eiffel. Kích thước nhỏ như vậy khiến nó dễ bị xoay tung tóc hơn những sao chổi lớn.
"Những tia khí phun ra từ bề mặt hoạt động như những động cơ nhỏ," David Jewitt, tác giả của nghiên cứu từ Đại học California Los Angeles, giải thích. "Nếu chúng phân bố không đều, chúng có thể thay đổi cách quay của một sao chổi, đặc biệt là những sao chổi nhỏ."
Sự tiến hóa nhanh chóng
Điều đáng chú ý là hoạt động của sao chổi 41P đã giảm đáng kể. Vào năm 2001, nó rất hoạt động so với kích thước của nó. Nhưng đến năm 2017, sản lượng khí của nó đã giảm khoảng 10 lần. Điều này cho thấy bề mặt sao chổi đang tiến hóa nhanh chóng.
Thông thường, những thay đổi trong cấu trúc sao chổi mất hàng trăm năm hoặc lâu hơn. Nhưng sao chổi 41P cho phép chúng ta chứng kiến các quá trình tiến hóa xảy ra trong vòng vài năm — một cơ hội hiếm có để hiểu rõ hơn về những vật thể bí ẩn này.
Nghiên cứu này đã được công bố trên tạp chí The Astronomical Journal vào ngày 26 tháng 3 năm 2026, mở ra một cửa sổ mới để chúng ta ngắm nhìn sự phức tạp và động lực của hệ Mặt Trời.
Bình Luận