Hình dung một sừng tê giác không chỉ là biểu tượng sức mạnh của thiên nhiên, mà còn là "công cụ an ninh" ngăn chặn những kẻ buôn lậu. Thoạt nghe có vẻ như trong phim khoa học viễn tưởng, nhưng ở Nam Phi, điều này đang trở thành hiện thực thông qua Dự án Rhisotope — một sáng kiến độc đáo kết hợp công nghệ hạt nhân và bảo tồn động vật hoang dã.
Ý tưởng "kỳ diệu" từ một câu hỏi đơn giản
Mọi chuyện bắt đầu từ một câu hỏi: liệu có thể dùng phóng xạ để "làm hỏng" giá trị của sừng tê giác không? Giáo sư James Larkin, chuyên gia về xạ học tại Đại học Witwatersrand, đã trả lời một cách thông minh — không phải để làm hại sừng, mà để làm cho nó dễ theo dõi hơn.
Thay vì sử dụng công nghệ hạt nhân phức tạp (như những nỗ lực trước đây vào năm 2015-2016 đã thất bại), Larkin đề xuất nhúng các hạt đồng vị phóng xạ vào sừng tê giác. Những hạt này không gây hại cho động vật, nhưng lại tạo ra một "dấu hiệu" phát hiện được tại các cảng vận chuyển và sân bay trên toàn thế giới.
"Chúng tôi có khoảng 11.000 máy dò phóng xạ được lắp đặt ở các điểm nhập cảnh trên khắp 200 quốc gia," Jessica Babich, Giám đốc điều hành của Dự án Rhisotope, giải thích. "Nhưng rất ít nơi có cơ sở hạ tầng để phát hiện các bộ phận động vật bị buôn lậu."
Đó chính là lỗ hổng mà dự án này muốn lấp đầy.
Sáu tháng kiểm chứng an toàn
Vào năm 2024, nhóm nghiên cứu bắt đầu thử nghiệm tại một trung tâm nuôi dưỡng tê giác ở Khu dự trữ sinh quyển UNESCO Waterberg, phía bắc Nam Phi. Hai mươi con tê giác được theo dõi liên tục 24/7 trong sáu tháng để quan sát bất kỳ dấu hiệu ảnh hưởng nào từ những đồng vị phóng xạ.
Các nhà khoa học sử dụng một kỹ thuật gọi là "đo liều học sinh học" — họ nuôi cấy các mẫu máu và kiểm tra sự hình thành micronuclei trong các tế bào bạch cầu, một chỉ báo đã được chứng minh về tổn thương tế bào. Kết quả? Không phát hiện thấy bất kỳ tổn thương nào.
"Chúng tôi đã chứng minh, vượt ra ngoài nghi ngờ khoa học, rằng quy trình này hoàn toàn an toàn cho động vật và hiệu quả trong việc làm cho sừng có thể phát hiện được thông qua các hệ thống an ninh hạt nhân của hải quan quốc tế," Giáo sư Larkin tuyên bố.
Một giải pháp cho vấn đề lớn
Nam Phi là nơi có quần thể tê giác lớn nhất trên Trái đất, nhưng chúng đang bị đe dọa nghiêm trọng. Tê giác trắng được phân loại là "Gần nguy hiểm" còn tê giác đen là "Cực kỳ nguy hiểm" theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế.
Điều thú vị là phần lớn những con tê giác ở Nam Phi sống trên đất tư nhân, chứ không phải trong các công viên quốc gia. Những chủ trang trại tư nhân này đang trở thành những đồng minh quan trọng trong cuộc chiến chống trộm cắp.
Dự án Rhisotope hiện đang được triển khai rộng rãi ở các khu bảo tồn và công viên. Đây không chỉ là một chiến lược bảo vệ loài vật biểu tượng của châu Phi, mà còn là minh chứng rằng sáng tạo và khoa học có thể kết hợp để giải quyết những thách thức bảo tồn lớn nhất.
Bài viết được dịch từ Good News Network
