Chiều cuối năm, trong một ngôi nhà nhỏ ở thôn Văn Hanh, bà Đặng Thị Xơ 75 tuổi vẫn thường xuyên lau dọn bàn thờ nơi treo khung kính chứa 10 trang thư. Đó không phải những dòng chữ bình thường — đó là những lời tìm biệt của chồng, liệt sĩ Lê Văn Huỳnh, viết cách đây hơn 50 năm từ chiến trường Quảng Trị. Và giờ đây, những dòng chữ ấy đã bước lên màn ảnh rộng, chạm đến trái tim hàng vạn khán giả trẻ qua bộ phim "Mưa Đỏ".
Một tình yêu kịp vội
Câu chuyện bắt đầu từ một đám cưới vội vã vào Tết Dương lịch 1972. Ông Huỳnh, sinh viên năm ba Đại học Xây dựng Hà Nội, vừa nhận lệnh nhập ngũ. Cặp vợ chồng son chỉ có 7 ngày bên cạnh nhau trước khi anh lên đường vào chiến trường. Họ chưa kịp có con.
Ngày 11/9/1972, bên bến sông Thạch Hãn, ông Huỳnh ngồi lại viết những dòng chữ dự báo về sự ra đi của mình. Anh viết: "Con ngồi đây biên vài dòng chữ cuối cùng, phòng khi đã 'đi nghiên cứu bí mật trong lòng đất' (chết) thì gia đình khỏi thấy đó là điều đột ngột". Đúng một năm sau ngày cưới, ông hy sinh trong một trận bom dội xuống giao thông hào.
Lá thư kỳ diệu được phát hiện muộn
Quân trang của ông được đồng đội mang về vào chiều 30 Tết năm đó, nhưng lá thư vẫn nằm im lìm dưới đáy ba lô. Phải đến rằm tháng 7/1975, khi gia đình định hỏa táng di vật, lá thư mới được phát hiện. Không chỉ là lời từ biệt, nó còn là một bản chỉ dẫn tỉ mỉ để vợ tìm hài cốt: "Đi tàu vào thị xã Quảng Trị, qua sông Thạch Hãn... hỏi thăm thôn Nhan Biểu 1... mộ anh ở đó".
Suốt gần 30 năm, bà Xơ nhờ người thân mang lá thư đi tìm khắp Thành Cổ nhưng không thấy hài cốt. Mãi đến năm 2002, sự thật mới được hé mở qua lời kể của ông Nguyễn Văn Cường — bạn học và người trực tiếp chôn cất ông Huỳnh. Thực tế chiến trường khốc liệt khiến ông Cường không thể đưa bạn về nghĩa trang cuối làng, mà phải chôn cất cách địa điểm dự tính khoảng 5 km.
Từ kỷ vật riêng thành di sản muôn đời
Khi đọc lại lá thư của bạn, ông Cường mới biết ông Huỳnh đã có vợ từ khi còn ngồi giảng đường. Ông cùng gia đình vào lại Thành Cổ tìm hài cốt. Ông Trần Khánh Khư, lúc bấy giờ là Giám đốc Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, thuyết phục gia đình trao lại kỷ vật cho bảo tàng. "Nếu gia đình giữ, đây là kỷ niệm riêng vô giá. Nhưng nếu đưa về bảo tàng, lá thư sẽ hóa thành di sản muôn đời", ông nói.
Bản sao lá thư được trưng bày, và hơn 50% khách đến Thành cổ Quảng Trị đều tìm để xem lá thư này. Năm 2010, một Hội phụ nữ tại TP HCM về xây tặng bà ngôi nhà tình nghĩa. Những người đồng đội cũ cũng tỉ mỉ phục dựng lại bản sao lá thư để bà đóng khung trang trọng.
Sáng lên trên màn ảnh
Nửa thế kỷ trôi qua, "số phận" của lá thư ấy rẽ sang một chương mới khi bước lên màn ảnh rộng trong bộ phim "Mưa Đỏ" (công chiếu tháng 8/2025). Một số chi tiết như dự báo về cái chết, dặn vợ đi tìm mộ được lấy cảm hứng từ lá thư của liệt sĩ Huỳnh. Qua vai diễn của diễn viên Phương Nam, câu chữ trong lá thư như được hồi sinh, chạm đến trái tim hàng vạn khán giả trẻ.
Ngồi trước màn hình, bà Xơ lặng người dõi theo phân cảnh. Dẫu là phim, bà vẫn nhận ra bóng dáng chồng mình trong từng ý tứ. "Tôi bất ngờ và tự hào lắm. Thời chiến, biết bao người vợ mất chồng, nhưng không phải ai cũng may mắn để lại được một kỷ vật được cả nước biết đến thế này", bà nghẹn ngào.
Sau khi đoàn làm phim hé lộ về những tình tiết có thật, ngôi nhà nhỏ của bà Xơ bỗng chốc trở thành điểm hẹn của những tấm lòng tri ân. Từ những đoàn cựu chiến binh tóc bạc đến những nhóm sinh viên trẻ tuổi, đều tìm về để được chạm vào một phần lịch sử.
Hơn 50 năm vắng bóng chồng, bà Xơ vẫn ở vậy thờ phụng ông để giữ trọn lời thề "yêu nhau trọn đời". Và giờ đây, tình yêu ấy không chỉ còn là của riêng hai người, mà trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho các thế hệ mai sau.
Theo VNExpress Đời Sống
