Hà Nội ngập tắc giờ cao điểm, mỗi năm phương tiện tăng 4-5% nhưng diện tích đất giao thông chỉ tăng 0,35%. Nông dân cần tăng năng suất nhưng lại thiếu công nghệ thích hợp. Những vấn đề thực tế, cấp bách này chính là điểm khởi đầu của một cách suy nghĩ mới về công nghệ — và nó vừa được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
Lật ngược cách tư duy truyền thống
Thay vì bắt đầu từ công nghệ rồi tìm ứng dụng, Bộ vừa gửi công văn (ngày 22/3) yêu cầu các đơn vị, địa phương, trường đại học cùng nhìn lại từ những "bài toán lớn" của từng ngành lĩnh vực. Đó là sự thay đổi khá căn bản.
Cách làm này có ý nghĩa lớn: thay vì đầu tư dàn trải vào nhiều công nghệ, chúng ta sẽ tập trung nguồn lực vào những khâu then chốt, những mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi giá trị. Mỗi đề xuất phải kèm theo chỉ tiêu cụ thể — tăng năng suất bao nhiêu phần trăm, giảm chi phí ra sao, hay có thể thay thế nhập khẩu ở đâu.
Hai nhóm công nghệ, hai tầm nhìn
Danh mục công nghệ chiến lược được chia thành hai nhóm rõ ràng. Nhóm thứ nhất gồm những công nghệ đã có thị trường sẵn, có thể tạo tác động trực tiếp trong ngắn hạn — như công nghệ nông nghiệp, chế biến thực phẩm, xây dựng hay năng lượng. Đây là những lĩnh vực mà chúng ta có thể thấy kết quả nhanh chóng.
Nhóm thứ hai là những công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, có vai trò nền tảng — như công nghệ lượng tử, đường sắt tốc độ cao, hoặc vệ tinh và máy bay không người lái. Đây là những bước đi dài hạn, hướng tới tự chủ công nghệ.
Hà Nội và bài học thực tế
Cách tiếp cận này không phải lý thuyết suông. Tuần trước, Hà Nội đã công bố 30 bài toán cần giải bằng công nghệ, từ giao thông thông minh đến quản lý vỉa hè, chất thải và dự báo ngập úng. Thành phố không chỉ liệt kê công nghệ, mà yêu cầu giải pháp tích hợp — chứ không phải một công nghệ đơn lẻ.
Điều này cho thấy một sự chuyển hướng trong chính sách công nghệ cả nước. Chúng ta đang học cách lắng nghe những vấn đề thực tế, rồi mới tìm công nghệ để giải quyết — không phải ngược lại.
Chuẩn bị cho tương lai
Danh mục công nghệ chiến lược năm nay dựa trên ba yếu tố: nhu cầu của nền kinh tế, lợi thế của ngành công nghiệp trong nước, và khả năng hình thành thị trường cho sản phẩm. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng suất, tạo các ngành công nghiệp mới và bảo đảm tự chủ công nghệ ở những lĩnh vực then chốt.
Cách làm này thực tế hơn, gần gũi hơn với những thách thức mà người dân, doanh nghiệp đang đối mặt. Đó là lý do để kỳ vọng — vì khi công nghệ được sinh ra từ nhu cầu thực tế, nó sẽ có ý nghĩa thực tế.
Bài viết dựa trên thông tin từ VNExpress Khoa Học
Bình Luận